Aa Aa Aa
parlAmore, in liefdevolle herinnering verbonden

Veelgestelde vragen

Het antwoord op uw vraag staat er niet tussen? Dan nodigen wij u uit om het contactformulier te gebruiken, zodat wij uw vraag alsnog kunnen beantwoorden.

Contact opnemen

Andere kleuren van rouw

Lid Surinaamse Afleggersvereniging Bethania

Lid Surinaamse Afleggersvereniging Bethania

In de westerse wereld geldt zwart sinds de negentiende eeuw als de rouwkleur bij uitstek, maar elders in de wereld gelden soms heel andere kleuren van rouw.

Zo is in Japan, China en tal van landen in Zuid-Oost Azië wit van oudsher de gepaste kleur voor rouwbetoon. Door zwart te dragen toont men in die landen juist vreugde. Een uitzondering in de Aziatische wereld vormt Nyanmar, het voormalige Birma, waar geel de rouwkleur is, omdat die ‘herfstkleur’ verwijst naar de herfst van het leven. Ook in Bretagne is geel lange tijd als rouwkleur gebruikt.

Zwart en wit samen

Op de eilanden in de Stille Zuidzee is zwart, net als bij ons, de kleur die bij rouw en verdriet hoort. Toch speelt ook wit er een rol bij de rouw, want typerend voor de rouwkleding op veel eilanden in die omgeving is een patroon van zwarte en witte strepen. Hiermee laten rouwenden zien dat de duisternis van de dood in hun visie nauw is verbonden met het licht van het leven.

Kleur helpt de dode

Ook in andere culturen drukt de kleur van de rouwkleding eerder de hoop uit op een goed leven van de dode in het hiernamaals dan verdriet om diens overlijden. Zigeuners gaan bij een uitvaart vaak in het rood gekleed om de dode zo kracht en energie in zijn nieuwe leven te geven. In Armenië kiezen rouwenden voor hemelsblauwe kleding om hun wens te benadrukken dat de overledene naar de hemel zal gaan.

Heilige kleuren

In grote delen van Frankrijk werd zwart na de Middeleeuwen de gangbare rouwkleur, maar voor de koning gold een uitzondering. Hij werd als zo heilig beschouwd dat de dood onmogelijk vat op hem kon krijgen. Om die reden waren purperrood en violet in Frankrijk sinds het midden van de zestiende eeuw de rouwkleuren voor de koning. Ook Napoleon ging in tijden van officiële rouw in het purper gekleed.

Let op de code!

Hoe zeer bepaalde kleuren in sommige culturen met de dood worden geassocieerd blijkt uit een anekdote die Ed van Eeden vertelt in ‘Het kleine boekje van de dood’. Toen een Amerikaanse snoepfabrikant de groene verpakking van zijn kauwgom verving door paarse, zakte de verkoop in een paar Chinese provincies spectaculair in. Wat bleek? In die provincies was paars de gangbare rouwkleur en vanwege de nieuwe verpakking dacht men dat de kauwgom voortaan alleen nog bedoeld was voor uitvaartplechtigheden.

 

Rouwregels in Nederland

rouwkleding-zuid-beveland-protestants

Protestantse rouwdracht op Zuid-Beveland

Net als in andere Europese landen werden de rouwregels voor de kleding in de loop van de negentiende eeuw ook in Nederland steeds uitvoeriger.

Zo werden weduwen geacht een zwarte rouwjurk te dragen en in plaats van een rouwmantel een zwarte doek die dwaal, regenkleed of voile werd genoemd. Bij de dood van een echtgenoot of een kind was het vanzelfsprekend dat een vrouw haar kleding gedurende een jaar en zes weken aanpaste.

Wybertje op de mouw

Kinderen kregen gedurende die tijd een zwart ruitje, een wybertje, op de kleding genaaid of droegen een zwarte band, zoals ook landarbeiders tijdens de rouw gewoon waren te doen. In Nederland hadden overigens maar weinig mensen eigen rouwkleding. Zij huurden die, ook voor de dragers van de kist.

Rouwsieraden

Naast de specifieke rouwkleding waren er ook andere accessoires die traditioneel werden gebruikt om rouw uit te drukken, zoals rouwsieraden. Zo werden sieraden waarin wat haar van de overledene was verwerkt, gedragen als aandenken aan één bepaalde overledene. Maar er waren ook meer algemene herinneringssieraden die de drager aan zijn of haar eigen sterfelijkheid moesten herinneren.

Achter de voordeur

Na de Eerste Wereldoorlog raakte het dragen van rouwkleding geleidelijk in onbruik, vooral omdat het tonen van rouw meer en meer een privéaangelegenheid werd. Het waren vooral vrouwen geweest die in de negentiende eeuw, gedwongen door maatschappelijke conventies, rouwkleding hadden gedragen. In de meer geëmancipeerde twintigste eeuw wilden zij zich echter losmaken van het beeld van de afhankelijke en zelfs na de dood van haar man nog aan hem ondergeschikte weduwe.

Verschraling rouwcultuur

Vooral na de tweede wereldoorlog is rouw door deze ontwikkeling steeds meer uit het straatbeeld verdwenen. Ook de rouwcultuur verschraalt met sobere uitvaarten die, zonder een daaraan voorafgaande kerkdienst, vaak als kil worden ervaren. En op het rouwen zelf lijkt welhaast een taboe te rusten, er wordt geen aandacht aan besteed.  Toch is het een van de belangrijkste redenen van ziekteverzuim op het werk.

Kentering

Eind 20e eeuw is een kentering waar te nemen. De behoefte om op eigen wijze afscheid te nemen van een dierbare wordt heel voorzichtig onderwerp van gesprek. Er ontstaat ruimte voor actieve betrokkenheid van de nabestaanden bij de organisatie van een persoonlijke uitvaart en de vormgeving van een grafmonument. Gaandeweg krijgen ook rouw en het rouwproces meer aandacht en erkenning.

Rouwknoop

In deze ontwikkeling moet ook het ontwerp van de Rouwknoop als eigentijds rouwteken worden gezien. Deze is daarvoor bekroond met de Yarden prijs voor funeraire vernieuwing. Uit het juryrapport: ‘parIAmore is een impuls om oude tradities te moderniseren. De combinatie van de universele vormgeving met het persoonlijke accent is prachtig. De knoop is zeer communicatief, hij nodigt uit tot gesprek.’

 

Rouwetiquette volgens Victoria

koningin-victoria's-laatste-portret 1900

Victoria draagt 40 jaar lang rouwkleding

Vanaf de zestiende eeuw ontwikkelde zich in Europa een steeds uitgebreidere rouwetiquette.

Er kwamen gedetailleerde voorschriften voor kleding, sociale contacten en gedrag in de periode van rouw na een overlijden, een ontwikkeling die haar hoogtepunt bereikte in het midden van de 19e eeuw.

Het dictaat van Victoria

Vooral de Engelse koningin Victoria heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld. Na de dood van haar echtgenoot prins Albert in 1861, besloot de vorstin niet alleen om zelf voor de rest van haar leven in het zwart gekleed te gaan, zij beval ook haar volk om zwarte rouwkleding te dragen.

Men oordeelt streng!

Het voorbeeld van Victoria vond in grote delen van Europa en Amerika navolging. Vooral aan de rouwkleding van vrouwen in de betere kringen werd eind negentiende eeuw veel aandacht besteed. In de etiquetteboeken luidde het ‘let op, de wereld oordeelt juist wat de rouw betreft, streng! Willekeurige beperking baart opzien’. Ook de accessoires, van wasmerken en naalden tot zakdoeken en de horlogeketting, waren daarom in het zwart leverbaar.

Git en goedkoper

Uiteraard moesten ook de knopen en knoopjes op de rouwkleding zwart zijn. In het Noord-Engelse vissersplaatsje Whitby werd aan de voet van de kliffen al van oudsher het fossiele git gevonden, een zwarte koolstof die in ateliers in het stadje werd bewerkt tot sieraden. Met de toenemende vraag naar rouwkleding ontstond er in de tweede helft van de negentiende eeuw een bloeiende industrie om uit git knopen te vervaardigen, die naar heel de westerse wereld werden geëxporteerd. Een minder duur alternatief werd gevonden in geslepen en gematteerd zwart glas (‘Frans git’ of ‘armoede-git’) en in gehard rubber (caoutchouc) dat in diverse vormen kon worden geperst.

Modieus rouwen

De sterke nadruk op zwart als rouwkleur betekende overigens niet dat rouwen en modieus gekleed gaan niet samen konden gaan. Integendeel. Uit de advertenties in damesbladen zoals het Franse ‘La Gracieuse’ wordt duidelijk dat rouwkleding in de ‘Belle Epoque’ al net zo zeer onderhevig was aan de mode als de uitgaanskleding van dames uit de betere standen. In steden als Londen en Parijs bestonden een tijdlang zelfs gespecialiseerde warenhuizen voor rouwkleding en rouwaccessoires.

Rouwkleur: van wit naar zwart

anne-de-bretagne-in-rouw

Anne is trendsetter met rouwen in het zwart

Toen de rouwende koningin Anne de Bretagne van Frankrijk zich in 1498 in het sombere zwart hulde, baarde zij daarmee veel opzien.

Koninginnen plachten in Frankrijk namelijk van oudsher in het ‘zuivere’ wit te rouwen. Maar het verdriet van de 22-jarige Anne om de dood van haar echtgenoot Karel VIII, terwijl zij niet lang daarvoor ook al haar jongste kind had verloren, was zo groot dat daarbij in haar ogen alleen zwart als rouwkleur paste.

Als zwart te duur is

Zwart en wit golden in de middeleeuwen vanwege het neutrale karakter, de afwezigheid van kleur, als geschikte tint voor rouwkleding. Zwart was in de christelijke wereld weliswaar van oudsher de dominante rouwkleur, maar het zwart verven van kleding was een kostbare aangelegenheid. Daarom werd ook ongeverfde witte kleding, die er trouwens eerder dofgrijs dan echt wit uitzag, vaak door rouwenden gedragen.

Onzichtbaar voor de geesten

Voor beide ‘kleuren’ viel trouwens ook in ander opzicht iets te zeggen. In de vroege middeleeuwen, toen het geloof in bovennatuurlijke machten nog wijdverbreid was, zorgde een sterfgeval niet alleen voor verdriet. Bij de nabestaanden heerste ook de angst dat de geest van de overledene hen iets zou aandoen. Zij moesten dus zorgen onherkenbaar te zijn. In het zwart waren zij in de nacht onzichtbaar en dus veilig voor de in het wit gehulde geesten, maar met witte rouwkleding leken zij zo op de geesten, dat die hen daardoor over het hoofd zouden zien.

Niet voor iedereen

Aan het eind van de middeleeuwen werd zwart meer en meer de dominante rouwkleur. Die ontwikkeling werd sterk gestimuleerd door de kerk die het dragen van zwarte rouwkleding beschouwde als teken van goed christendom. Toch verdween wit als rouwkleur niet volledig uit beeld. Vooral in de hogere kringen bleef witte rouwkleding voor vrouwen nog lange tijd gangbaar. Zo ging Koningin Wilhelmina zelfs in 1934 bij de begrafenis van haar man, prins Hendrik, nog in het wit gekleed.

Meeleven bij rouw

zon-in-herfstbosHet Landelijk Steunpunt Rouw informeert over wat je voor een rouwende kunt doen, en wat je beter niet kunt doen. De informatie op deze pagina is afkomstig van dit LSR.

Troost bieden aan volwassenen

Hoe kun je meeleven bij rouw? Voor een rouwende is steun van de directe omgeving heel belangrijk. Als ‘naast-staande’ weet je dat wel, maar je weet vaak niet zo goed hoe je moet reageren. Je bent bang om het fout te doen, of bang voor de confrontatie. Wat moet je zeggen, waar kun je naar vragen? Je zou willen troosten, maar hoe doe je dat eigenlijk? Die onzekerheid leidt er vaak toe dat we een rouwende ontlopen, of het pijnlijke onderwerp uit de weg gaan, ook al weten we diep van binnen wel dat iemand daar niet veel aan heeft. Daarom wil het Landelijk Steunpunt Rouw informatie geven over wat je voor een rouwende kunt doen, en wat je beter niet kunt doen.

Lees verder ›

Films en documentaires

Niemand die een paar jaar geleden de film ‘Amour’ heeft gezien zal de scène zijn vergeten: terwijl Anne, ziek en steeds verder dementerend, elders in huis ligt te slapen, ziet en hoort Georges haar in gedachten weer piano spelen, zoals zij dat zo vaak deed in hun Parijse salon. Als geen ander medium weet film het verdriet om het verlies van een geliefde voelbaar te maken. Hier vindt u enkele van de mooiste en meest indringende recente films en documentaires over dit thema.

Lees verder ›

Romans, poëziebundels en meer

A.F.Th. van der Heijden, die zijn zoon bij een verkeersongeluk verliest; Joan Didion, wier dochter overlijdt nadat zij enige tijd daarvoor haar man had verloren; Pieter Boskma, die na de dood van zijn vriendin niet weet hoe het nu verder moet. Steeds vaker kiezen schrijvers en dichters ervoor om hun verdriet over de dood van een geliefde te verwerken door erover te schrijven. Hier vindt u een aantal indringende en ontroerende voorbeelden van romans en poëziebundels over rouw.

Lees verder ›

Uitvaartmusea in binnen en buitenland

 

 

Kleuren van rouw

Zwart of stemmig grijs, dat is de kleur die voor ons gevoel als vanzelfsprekend bij rouwbetoon hoort. In de middeleeuwen was ook wit echter een gangbare kleur voor rouwkleding. En in andere delen van de wereld gedenken nabestaanden hun dierbaren in het wit, het geel, het rood of het hemelsblauw. Klik op de foto’s voor een korte blik op de ontwikkeling van de kleur van rouwkleding in vier delen: